# Przejrzystość AI: czy możemy wiedzieć, czy rozmawiamy z człowiekiem, czy z maszyną?

Author: Norbert Biedrzycki
Published: 2025-11-15
Language: pl
URL: https://norbertbiedrzycki.pl/przejrzystosc-ai-czy-mozemy-wiedziec-czy-rozmawiamy-z-czlowiekiem-czy-z-maszyna/
Summary: Przejrzystość to nie ćwiczenie z etykietowania. Jej celem jest umożliwienie ludziom świadomych decyzji. Ujawniaj AI tam, gdzie zmieniałoby to sposób, w jaki rozsądna osoba interpretuje wynik albo na nim polega.

W październiku Deloitte Australia zgodził się częściowo zwrócić australijskiemu rządowi pieniądze za raport wart 440 tys. dolarów australijskich, oceniający system IT stojący za automatycznymi sankcjami w systemie świadczeń socjalnych. Naukowiec odkrył, że raport zawierał odwołania do nieistniejących prac badawczych i zmyślony cytat z wyroku sądu federalnego. Poprawiona wersja ujawniła, że przy jego przygotowaniu użyto narzędzia generatywnej AI. Deloitte podtrzymał wnioski i rekomendacje raportu.

Trudno nie zauważyć ironii. Raport o ryzykach zautomatyzowanego podejmowania decyzji w świadczeniach socjalnych, obszarze, w którym Australia ma bolesne doświadczenia po skandalu Robodebt, sam został podważony przez nieujawnioną automatyzację.

## Dwa problemy przejrzystości

Ta sprawa ilustruje dwa różne pytania o przejrzystość, które często się miesza.

**Ujawnienie użycia.** Czy ludzie polegający na pracy, decyzji czy interakcji wiedzieli, że uczestniczyła w niej AI?

**Ujawnienie natury.** Czy konkretna treść, obraz, głos czy wiadomość, jest autentyczna czy syntetyczna?

Oba stają się pilne. Klienci coraz częściej wchodzą w interakcję z systemami AI, nie wiedząc o tym. Profesjonalne produkty pracy coraz częściej współtworzą modele. Syntetyczne obrazy i głosy są dziś dla większości ludzi nieodróżnialne od prawdziwych.

## Dokąd zmierza regulacja

Unijny AI Act odpowiada na oba. Od sierpnia 2026 roku jego obowiązki przejrzystości będą wymagać informowania ludzi, że wchodzą w interakcję z systemem AI, chyba że jest to oczywiste, oraz oznaczania syntetycznych treści dźwiękowych, graficznych, wideo i tekstowych w sposób odczytywalny maszynowo i wykrywalny jako sztucznie wygenerowany. Deepfake'i muszą być ujawniane. Komisja pracuje nad kodeksem praktyk dotyczącym oznaczania i etykietowania treści generowanych przez AI.

Równolegle rozwijają się standardy techniczne. Standard C2PA dołącza do pliku weryfikowalne informacje o jego pochodzeniu i historii edycji. SynthID od Google osadza znaki wodne w treściach generowanych przez AI. Żadne z tych rozwiązań nie jest kompletne, a znaki wodne da się usunąć. Ale razem zaczynają tworzyć infrastrukturę potwierdzania pochodzenia.

## Więcej niż etykiety

Przejrzystość często traktuje się jak ćwiczenie z etykietowania: dodać informację „wygenerowano z pomocą AI” i obowiązek jest spełniony. To mija się z celem.

Celem przejrzystości jest umożliwienie ludziom świadomych decyzji. Klient powinien wiedzieć, czy porada, którą dostaje, pochodzi z systemu, który może się mylić w określony sposób. Klient płacący za profesjonalny raport powinien wiedzieć, jak powstał i co zostało sprawdzone. Pracownik otrzymujący wiadomość od kierownictwa powinien móc ufać jej źródłu.

Dla firm usług profesjonalnych sprawa Deloitte stawia ostrzejsze pytanie. Kiedy klienci płacą za ekspertyzę, płacą za osąd i weryfikację, a nie tylko za tekst. Problemem nie jest używanie AI. Używanie jej bez ujawnienia i bez rygorystycznego sprawdzenia podważa dokładnie to, co klient kupuje.

Dla organizacji działającą regułą jest ujawnianie AI tam, gdzie zmieniałoby to sposób, w jaki rozsądna osoba interpretuje wynik albo na nim polega. To obejmuje interakcje z klientami, profesjonalne produkty pracy i wszystko, co przedstawia się jako dowód. Nie musi obejmować każdego sprawdzania pisowni.

> *Pytanie o przywództwo: Czy firmy powinny mieć obowiązek ujawniania każdego istotnego użycia AI i jaki poziom przejrzystości jest potrzebny, by utrzymać zaufanie społeczne?*
