NORBERT BIEDRZYCKI

Unijny AI Act: od zasad etycznych do egzekwowalnej odpowiedzialności firm

Unijny AI Act: od zasad etycznych do egzekwowalnej odpowiedzialności firm

1 sierpnia weszło w życie unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji, AI Act. Trzy lata po projekcie Komisji, o którym pisałem w 2021 roku, Europa ma pierwsze na świecie kompleksowe, horyzontalne prawo o AI.

Ostateczny tekst jest szerszy niż pierwotny projekt. Pojawienie się ChatGPT w trakcie negocjacji zmusiło ustawodawców do dodania osobnego reżimu dla modeli AI ogólnego przeznaczenia, z dodatkowymi obowiązkami dla tych najbardziej zaawansowanych. Główna logika pozostała jednak ta sama: podejście oparte na ryzyku.

Obowiązki wchodzą etapami. Zakazane praktyki obowiązują od lutego 2025 roku. Zasady dla modeli AI ogólnego przeznaczenia od sierpnia 2025. Większość wymogów dla systemów wysokiego ryzyka od sierpnia 2026. Najpoważniejsze naruszenia mogą skutkować karami do 35 mln euro lub siedmiu procent globalnego rocznego obrotu.

Nie tylko dla firm technologicznych

Najczęstsze nieporozumienie, które słyszę, brzmi, że AI Act to problem twórców AI. To nie tylko to. Rozporządzenie rozróżnia dostawców, którzy rozwijają systemy AI lub wprowadzają je na rynek, i podmioty stosujące, które używają ich w swojej działalności. Podmioty stosujące mają własne obowiązki, zwłaszcza przy systemach wysokiego ryzyka: używać ich zgodnie z instrukcją, zapewnić ludzki nadzór sprawowany przez kompetentne osoby, monitorować ich działanie, a w niektórych przypadkach ocenić wpływ na prawa podstawowe.

Bank korzystający z kupionego modelu oceny zdolności kredytowej, producent używający narzędzia AI do selekcji kandydatów do pracy, ubezpieczyciel używający zewnętrznego systemu wykrywania nadużyć: wszyscy są w zakresie rozporządzenia.

Od deklaracji do modelu operacyjnego

Do tej pory odpowiedzialna AI w większości organizacji była zestawem zasad, a w lepszych przypadkach komitetem przeglądowym. AI Act zamienia ją w coś, co wymaga modelu operacyjnego.

Inwentaryzacja. Pełny rejestr używanych systemów AI, łącznie z tymi wbudowanymi w oprogramowanie kupione od dostawców.

Klasyfikacja. Spójna metoda ustalania, które systemy należą do której kategorii ryzyka.

Własność. Wskazani z nazwiska właściciele biznesowi każdego istotnego systemu, z jasną odpowiedzialnością.

Mechanizmy kontrolne. Dokumentacja, zarządzanie danymi, ludzki nadzór i monitoring wbudowane w cykl życia.

Zarządzanie dostawcami. Umowy i due diligence, które zapewniają, że dostawcy przekazują to, czego podmioty stosujące potrzebują do spełnienia własnych obowiązków.

Kompetencje. Rozporządzenie wprost wymaga od organizacji zapewnienia, by personel zajmujący się AI miał wystarczający poziom kompetencji w zakresie AI.

Zgodność czy kompetencja

Są dwa sposoby reakcji. Jeden to ćwiczenie prawne: zinterpretować minimalne wymogi, przygotować dokumentację, przejść audyt. Drugi to wykorzystać regulację jako mechanizm wymuszający zbudowanie tego, czego większość organizacji i tak potrzebowała: widoczności swoich systemów AI, jasnej odpowiedzialności i sposobu, by wiedzieć, kiedy coś idzie źle.

Drugie podejście na początku kosztuje więcej. Daje też coś cennego. Organizacje, które wiedzą, jakiej AI używają, gdzie i z jakimi wynikami, będą skalować AI szybciej niż te, które wciąż odkrywają swoje systemy w trakcie audytu.

Dla private equity AI Act to teraz temat due diligence. Spółka docelowa, która polega na AI w obszarach wysokiego ryzyka bez odpowiedniego nadzoru, niesie zobowiązanie regulacyjne, które powinno wpływać na wycenę i plan tworzenia wartości.

Pytanie o przywództwo: Czy zgodność z przepisami o AI staje się ćwiczeniem prawnym, czy powinna być okazją do zbudowania organizacji bardziej godnej zaufania i bardziej konkurencyjnej?

Czytaj także

  1. Nadzór nad AI jako odpowiedzialność rady nadzorczej: czy rada jest gotowa?

    seria Ethical AI, napisana w 2026

  2. Przejrzystość AI: czy możemy wiedzieć, czy rozmawiamy z człowiekiem, czy z maszyną?

    seria Ethical AI, napisana w 2026

  3. Bezpieczeństwo AI z czołówki: czy najpotężniejsze modele powinny podlegać innym zasadom?

    seria Ethical AI, napisana w 2026