NORBERT BIEDRZYCKI

Odpowiedzialna AI jako przewaga konkurencyjna: czy zaufanie może stać się aktywem ekonomicznym?

Odpowiedzialna AI jako przewaga konkurencyjna: czy zaufanie może stać się aktywem ekonomicznym?

W styczniu holenderski rząd podał się do dymisji z powodu afery wokół zasiłków na opiekę nad dziećmi. Przez lata urząd skarbowy niesłusznie oskarżał tysiące rodzin o wyłudzenia i żądał zwrotów, które wiele z nich zrujnowały. Wśród czynników podnoszących ocenę ryzyka wniosku było podwójne obywatelstwo. Komisja parlamentarna nazwała to bezprecedensową niesprawiedliwością. Algorytm nie był jedyną przyczyną, ale był częścią tej maszynerii.

W kwietniu Apple wprowadził App Tracking Transparency, wymagając, by aplikacje pytały użytkowników o zgodę, zanim zaczną śledzić ich w aplikacjach i serwisach innych firm. Większość użytkowników odmówiła. Apple otwarcie mówi, że prywatność jest częścią jego marki i propozycji produktowej. Firmy, których modele biznesowe zależą od śledzenia, równie otwarcie mówią, że ta zmiana będzie je kosztować pieniądze.

A we wrześniu „Wall Street Journal” zaczął publikować Facebook Files, oparte na wewnętrznych dokumentach pokazujących, że własne badania firmy zidentyfikowały szkody wyrządzane przez jej algorytmy i że te wnioski nie zawsze zmieniały jej decyzje.

Trzy różne historie, jeden wyłaniający się motyw. Zaufanie do tego, jak organizacje używają danych i algorytmów, staje się zmienną ekonomiczną.

Od kosztu do aktywa

W większości firm odpowiedzialna AI wciąż jest przedstawiana jako koszt. Dodatkowe przeglądy, wolniejsze premiery, obciążenia związane ze zgodnością. To ujęcie jest zrozumiałe i coraz bardziej niepełne.

Zaufanie wpływa na wyniki ekonomiczne na co najmniej cztery sposoby.

Adopcja. Klienci i pracownicy korzystają z systemów AI, którym ufają, i omijają te, którym nie ufają. System, z którego nikt nie korzysta, nie przynosi zwrotu.

Dane. Ludzie dzielą się danymi z organizacjami, którym ufają. Dane są surowcem AI.

Regulacje. Regulatorzy dają więcej swobody firmom z historią odpowiedzialnego postępowania i prowadzą postępowania wobec tych, które jej nie mają.

Partnerstwa. Na rynkach B2B duzi klienci coraz częściej pytają dostawców, jak działa ich AI, jak traktowane są dane i kto odpowiada. Jasna odpowiedź skraca cykle sprzedaży.

Gdzie przewaga jest realna

Przewaga jest najsilniejsza w branżach, w których decyzje bezpośrednio dotyczą ludzi i w których regulacje się zaostrzają: w usługach finansowych, ubezpieczeniach, ochronie zdrowia, technologii HR i rozwiązaniach dla sektora publicznego. Na tych rynkach zdolność wykazania sprawiedliwości, przejrzystości i solidnego nadzoru staje się warunkiem prowadzenia biznesu.

Najsłabsza jest tam, gdzie klienci nie widzą i nie mogą ocenić, jak używana jest AI. To uczciwe ograniczenie tego argumentu. Zaufanie staje się przewagą konkurencyjną tylko wtedy, gdy jest widoczne, a klienci mają wybór.

Perspektywa inwestora

Dla inwestorów odpowiedzialna AI powinna być częścią due diligence, obok cyberbezpieczeństwa i ochrony danych. Firma, która nie potrafi wyjaśnić, jak jej modele podejmują decyzje, na jakich danych zostały wytrenowane i jak monitorowane są wyniki, niesie zobowiązanie, którego nie ma w bilansie. Holenderski przypadek pokazuje, jak duże może się ono stać.

Wyzwaniem jest pomiar. Zaufanie łatwo opisać, a trudno zmierzyć. Firmy, które nauczą się je mierzyć poprzez zachowania klientów, wyniki regulacyjne i wskaźniki adopcji, będą tymi, które udowodnią, że warto w nie inwestować.

Pytanie o przywództwo: Czy zaufanie do sztucznej inteligencji może stać się dla pozycji konkurencyjnej tak samo ważne jak jakość produktu, bezpieczeństwo czy reputacja marki?

Czytaj także

  1. Nadzór nad AI jako odpowiedzialność rady nadzorczej: czy rada jest gotowa?

    seria Ethical AI, napisana w 2026

  2. Odpowiedzialna AI a reputacja firmy: czy jeden algorytm może zniszczyć lata zaufania?

    seria Ethical AI, napisana w 2026

  3. Etyczna AI 2020–2026: o tej serii