Skąd za dziesięć lat weźmie się osąd?
„Wiemy więcej, niż potrafimy powiedzieć.” Michael Polanyi
Firmy, które najdalej zaszły w pracy z agentami AI, mówią dziś o jednym zasobie, którego nie da się kupić w tokenach. Nazywają go różnie: smak, osąd, wyczucie. I właśnie te firmy, nie do końca świadomie, podcinają gałąź, na której ten zasób rośnie.
Ostatni zasób
Jacob Sansbury, założyciel startupu Spawn, opisał moment, w którym w kolejce do jego decyzji czekało 700 spraw. Agenty pracowały szybciej, niż on był w stanie odpowiadać. Jego rozwiązanie było dość niezwykłe: zebrał dwa lata swoich wcześniejszych decyzji i zbudował z nich „Sędziego AI”, agenta, który rozstrzyga w jego imieniu. Sansbury nazywa to przeniesieniem swojego smaku do systemu.
Anthropic w październikowym raporcie o tym, jak AI zmieniła pracę w samej firmie, pisze, że menedżerowie przy rekrutacji coraz częściej szukają autonomii i osądu, a coraz rzadziej wąskiej specjalizacji i sprawności wykonania.
Nawet Cisco, firma z czterdziestoletnią historią, powierzyła przepisanie 98% starego kodu nie najstarszemu architektowi, tylko dwudziestosiedmiolatkowi, który wcześniej sam założył i sprzedał startup. Prezes Jeetu Patel nie kupił jego wiedzy o kodzie Cisco. Kupił jego wyczucie, wyrobione na własnym ryzyku.
We wszystkich trzech historiach pojawia się ten sam wniosek. Wykonanie staje się tanie. Drogi staje się osąd.
Paradoks, o którym mało kto mówi
Problem polega na tym, że osąd nie bierze się znikąd. Michael Polanyi pisał o wiedzy ukrytej, czyli o tym, co potrafimy zrobić, ale nie potrafimy w pełni opisać. Lekarz, który patrzy na pacjenta i wie, że coś jest nie tak, zanim zobaczy wyniki. Inżynier, który czuje, że architektura się nie obroni, choć wszystkie testy przechodzą. Tej wiedzy nie da się przeczytać w podręczniku. Zdobywa się ją latami robienia rzeczy własnymi rękami i mylenia się.
Tymczasem właśnie te lata znikają. W Anthropic udział juniorów wśród nowo zatrudnianych pracowników technicznych spadł z 27% do 9%. Autorzy raportu zauważają przy tym trzeźwo, że ochrona zatrudnienia obecnych pracowników nie pomoże tym, których nikt nie zatrudnił. Badacze ze Stanfordu już w sierpniu 2025 roku pokazali, że w zawodach najbardziej narażonych na AI zatrudnienie osób w wieku od 22 do 25 lat spadło relatywnie o 13%. W Polsce, według raportu No Fluff Jobs o rynku pracy IT, ofert otwartych dla osób na początku kariery jest kilka procent, podczas gdy jeszcze kilka lat temu była to znacząca część rynku.
Część tego spadku to oczywiście efekt korekty po pandemii, kiedy firmy zatrudniały ponad potrzeby. Ale kierunek jest wyraźny. Pracę, na której juniorzy uczyli się zawodu, przejmują agenty.
Trzy drogi do osądu
Kiedy zastanawiam się, skąd bierze się osąd u ludzi, z którymi pracowałem przez lata, widzę trzy źródła.
Powtórzenie. Setki podobnych zadań, po których zaczyna się widzieć wzorce. To pierwsza rzecz, którą przejmują agenty, bo powtarzalność jest dokładnie tym, co robią najlepiej.
Błąd. Pomyłka, która kosztowała, i pamięć tego kosztu. Agenty też się mylą, ale to nie człowiek płaci za ich błędy i nie on je zapamiętuje. Lekcja zostaje w logu, a nie w głowie.
Odpowiedzialność. Moment, w którym podpisujesz się pod decyzją i to ty musisz potem wytłumaczyć ją zarządowi, klientowi albo zespołowi. To jedyne źródło, którego agenty na razie nie odbierają. I być może właśnie od niego trzeba zacząć projektować nową ścieżkę rozwoju.
Nowa ścieżka
Historia z Cisco podsuwa ciekawą podpowiedź. Krishnamurthy nie zdobył osądu, przechodząc przez kolejne szczeble korporacji. Zdobył go, prowadząc własną firmę, czyli biorąc odpowiedzialność wcześnie i na własny rachunek.
Raport Anthropic pokazuje coś podobnego z drugiej strony. Pracownicy nietechniczni, którzy wcześniej w ogóle nie pisali kodu, przeszli od dwóch sesji programistycznych miesięcznie do kilkudziesięciu. Praca coraz częściej polega na zarządzaniu agentami, przeglądaniu ich wyników i decydowaniu, co ma sens.
Może więc młody człowiek nie powinien dziś zaczynać od pisania prostego kodu, który i tak napisze agent, tylko od prowadzenia małego zespołu agentów pod okiem kogoś doświadczonego. Od pierwszego dnia z realną, choć ograniczoną odpowiedzialnością. To wymaga od firm świadomej decyzji, bo krótkoterminowo zawsze taniej jest nikogo nie zatrudnić.
Czego nie zastąpi nawet najlepsza pamięć
W Sophonie budujemy Operatorów AI z pamięcią kontekstu. Operator wie, jak organizacja podejmowała podobne decyzje wcześniej, jakie były wyjątki i kiedy sprawę trzeba przekazać człowiekowi. W pewnym sensie przechowuje wiedzę firmy, która dotąd żyła tylko w głowach kilku doświadczonych osób.
Uczciwie trzeba jednak nazwać granicę. Pamięć Operatora przechowuje to, jak organizacja decydowała. Nie przechowuje tego, jak człowiek się tego nauczył. Sędzia AI Sansbury’ego działa, bo Sansbury przez lata podejmował decyzje sam. Jego następca, jeśli nigdy nie będzie musiał decydować, nie będzie miał czego przekazać kolejnemu systemowi.
Ciemna firma
Coraz częściej słyszę o wizji „ciemnej firmy”, analogicznej do ciemnej fabryki, w której roboty pracują bez światła, bo nie potrzebują wzroku. Organizacja, w której agenty robią wszystko, a ludzie tylko od czasu do czasu zaglądają.
Warto pamiętać, że nawet w najciemniejszej fabryce ktoś musiał ją zaprojektować, ktoś decyduje, co ma produkować, i ktoś odpowiada, gdy linia stanie. Te osoby nie wzięły się znikąd. Kiedyś stały przy maszynach.
Jeśli firmy AI native chcą za dziesięć lat mieć ludzi, którym można powierzyć nielimitowane tokeny, muszą dziś świadomie budować miejsca, w których ci ludzie się mylą, uczą i biorą odpowiedzialność. Osąd jest jedynym zasobem, którego nie da się kupić w tokenach. Trzeba go wychować.

