Poza efektywnością: kolejną granicą transformacji jest nowy model biznesowy

Przez większość minionej dekady transformacja firm oznaczała efektywność. Niższe koszty, szybsze procesy, wyższą produktywność. Pierwsza fala programów generatywnej AI szła tą samą logiką. Zautomatyzować zaplecze, przyspieszyć obsługę klienta, obniżyć koszt transakcji.
Ta logika wciąż ma znaczenie. Ale ciekawsze zmiany w 2026 roku dzieją się gdzie indziej: w tym, co firmy sprzedają i za co biorą pieniądze.
Kiedy zmienia się model cenowy, zmienia się biznes
Spójrzmy na oprogramowanie. Przez dwadzieścia lat dominującym modelem biznesowym była subskrypcja za stanowisko użytkownika. Kiedy agenci AI wykonują pracę, która wcześniej wymagała użytkowników, ceny za stanowisko zaczynają same siebie podkopywać. Im skuteczniejszy produkt, tym mniej stanowisk potrzebuje klient.
Dostawcy zaczęli reagować. Intercom wycenia swojego agenta AI Fin za rozwiązaną rozmowę z klientem. Salesforce eksperymentował z cenami za zużycie w ofercie Agentforce. Firmy przechodzą, powoli i z trudem, od sprzedawania dostępu do oprogramowania do sprzedawania wyników.
Usługi profesjonalne stają przed tym samym pytaniem z innej strony. Biznes zbudowany na rozliczanych godzinach spotyka technologię, która kompresuje godziny. Jeśli analiza, która zajmowała zespołowi dwa tygodnie, teraz zajmuje dwa dni, czy firma bierze mniej, bierze za wynik, czy znajduje nowy rodzaj pracy do sprzedania?
To nie są pytania o efektywność. To pytania o ekonomię branży.
Dlaczego efektywność już nie wystarcza
Kiedy AI poprawia pozycję kosztową firmy, przewaga jest realna, ale często tymczasowa. Konkurenci mają dostęp do tych samych modeli. Zyski z efektywności zwykle przechodzą w niższe ceny przez konkurencję. W branżach, w których tak się dzieje, ulepszanie istniejącego biznesu może po prostu utrzymywać firmę w miejscu, podczas gdy grunt przesuwa się pod spodem.
Trwałe przewagi biorą się z wykorzystania technologii do zmiany samej propozycji wartości. Sprzedawania gwarantowanych wyników zamiast nakładów. Zamieniania własnych danych i wiedzy procesowej w produkty. Obsługiwania segmentów klientów, których wcześniej nie opłacało się obsługiwać. Konkurowania na sąsiednich rynkach strukturą kosztów, której dotychczasowi gracze nie są w stanie dorównać.
Wyzwanie dla przywództwa
Tu splatają się wątki tej serii. Wymyślenie modelu biznesowego na nowo wymaga wszystkiego, czego nauczyły nas poprzednie lata.
Odruchów kryzysowych z 2020 roku: zdolności do szybkiego decydowania w niepewności. Upodmiotowienia z 2021: zespołów blisko klientów, które mogą testować nowe modele. Dyscypliny z 2022: siły finansowej, by sfinansować przejście. Kompetencji z 2023: ludzi, którzy wiedzą, jak pracować z nową technologią. Skupienia na wartości z 2024: mierzenia wyników, a nie aktywności. Ludzkich lekcji z 2025: menedżerów i pracowników, którzy potrafią wchłonąć zmianę, nie łamiąc się.
I wymaga jeszcze jednej rzeczy, której żaden z tych lat w pełni nie wymagał: gotowości do zakwestionowania modelu biznesowego, który wciąż przynosi zyski. Każdy zespół zarządzający dotychczasowego gracza znów staje przed dylematem Christensena, tylko w szybszym tempie, niż on to opisywał.
Na zakończenie
Kiedy w 2020 roku zaczynałem te notatki, pytanie brzmiało, czy kryzys tworzy lepsze organizacje, czy tylko ujawnia te, które już wcześniej potrafiły się zmieniać. Sześć lat później uważam, że odpowiedź jest jaśniejsza. Kryzysy ujawniają. Technologia wzmacnia. Ale tylko przywództwo decyduje, czy organizacja zamieni wstrząs w lepszy biznes.
Kolejne pokolenie liderów transformacji będzie musiało łączyć dyscyplinę operacyjną z odwagą kwestionowania tego, czemu firma służy. Te dwie cechy rzadko występują w jednej osobie. Budowanie zespołów zarządzających, w których występują razem, może być najważniejszą decyzją projektową, jaką rada nadzorcza podejmie w nadchodzących latach.
Pytanie o przywództwo: Czy przekształcamy nasz biznes, by lepiej działał na dzisiejszym rynku, czy przygotowujemy go do konkurowania na rynku, który być może jeszcze nie istnieje?


