Czy Gwarantowany Dochód Podstawowy będzie koniecznością?

Automatyzacja pracy, robotyzacja i wprowadzenie sztucznej inteligencji zmniejszą zapotrzebowanie na pracowników. Do 2050 roku ponad 250 mln ludzi straci pracę. Zapewnienie podstawowych dochodów dla obywateli stanie się problemem politycznym.

Podziel się

facebook twitter google+ linkedin email
Basic Income Norbert Biedrzycki

Automatyzacja pracy, robotyzacja i wprowadzenie sztucznej inteligencji zmniejszą zapotrzebowanie na pracowników. Do 2050 roku ponad 250 mln ludzi straci pracę. Zapewnienie podstawowych dochodów dla obywateli stanie się problemem politycznym.

 

Nieuchronne zmiany w modelu pracy i wynagradzania

System dystrybucji dochodów znany z XX wieku ulega nieodwracalnym zmianom. Globalizacja, migracje ludzi, zmiany technologiczne i przejście na elastyczne rynki pracy przynoszą coraz więcej dochodów pracodawcom, podczas gdy realne płace pracowników nie ulegają zmianie. Dochody netto w związku z rosnącymi kosztami życia spadają i stają się bardziej niestabilne. A ciągła  niepewność o miejsce pracy i poziom zarobków nie zostanie przezwyciężona przez przepisy dotyczące płacy minimalnej, ulgi podatkowe czy dodatkowe korzyści pozapłacowe. Wprowadzanie automatyzacji pracy, robotyzacji i sztucznej inteligencji zmniejszy zapotrzebowanie na pracowników. Pojawią się nowe zawody i nowe miejsca pracy, ale zgodnie z raportami analityków, netto do 2050 roku w wyniku tych zmian pracę straci ponad 250 mln ludzi. Krótko mówiąc, zapewnienie podstawowych dochodów stanie się problemem politycznym.

 

Fiński eksperyment

Od 1 stycznia 2017 roku rząd Finlandii realizuje projekt, który do niedawna wydawał się mrzonką. Dwa tysiące bezrobotnych będzie otrzymywać od państwa bezwarunkowe świadczenie w wysokości 560 EUR miesięcznie. Projekt w  testowej formie ma trwać do końca 2018 roku. Świadczenie to nie zostanie zawieszone nawet w przypadku, gdy bezrobotni znajdą pracę. Jeżeli projekt się powiedzie, każdy Fin w przyszłości otrzymywałby od państwa niemal 900 EUR miesięcznie. Podobny plan ogłosiła kanadyjska prowincja Ontario. Projekt ma zostać rozpoczęty w połowie 2017 roku.

Coraz częściej z różnych części świata słyszymy o tym, że podobne projekty są rozważane, analizowane i zapewne niedługo będą uruchamiane. Gdy piszę ten artykuł, podobne rozwiązania dyskutuje się w Kalifornii, Katalonii i Glasgow. Celem takich projektów w znacznej mierze jest  sprawdzenie, czy bezwarunkowe podstawowe świadczenie finansowe zwróci bezrobotnym poczucie życiowej stabilności i czy zwiększy ich chęć do pracy i samorozwoju.

Mark Zuckerberg pod koniec 2016 roku w swoim wystąpieniu na Harvard University powiedział: „Aby nasze społeczeństwo postępowało naprzód, mamy wyzwanie pokoleniowe – stworzenie nowych miejsc pracy, ponowne poczucie celu i podejmowanie dużych znaczących projektów. Nasze pokolenie będzie musiało radzić sobie z dziesiątkami milionów miejsc pracy, które zastąpi automatyzacja. Powinniśmy odkrywać takie pomysły, jak uniwersalne podstawowe dochody – dać każdemu poduszkę finansową, aby mógł spróbować nowych rzeczy. Często będziemy zmieniać miejsca pracy, więc potrzebujemy niedrogiej opieki nad dziećmi i opieki zdrowotnej. I tak jak technologia ciągle się zmienia, my też musimy bardziej skupić się na edukacji przez całe życie. Dawanie każdemu swobody do realizacji celu nie jest bezpłatne.”

 

Gwarantowany dochód podstawowy

Może przyjmować różne formy, jednak dotyczy zawsze pewnej gwarantowanej sumy, którą otrzymują wszyscy obywatele na dowolne wydatki, zapewniające minimum egzystencji. Każdy obywatel, niezależnie od swojej sytuacji materialnej, otrzymuje od państwa jednakową, określoną ustawowo kwotę pieniędzy, za którą nie jest wymagane jakiekolwiek świadczenie, jak np. praca. Idea ta ma zapewnić każdemu członkowi społeczeństwa pieniężny udział w całkowitym dochodzie tego społeczeństwa, bez sprawdzania jego potrzeb.

We wspomnianej Finlandii już w kilka miesięcy po wprowadzeniu gwarantowanego dochodu podstawowego zaobserwowano pierwsze obiecujące efekty tego eksperymentu. W znacznej mierze, co ciekawe, dotyczyły one ludzkich postaw. Lepsze odżywianie, lepsze zdrowie, lepsze wykształcenie w postaci kursów i samo edukacji przełożyło się na większą wydajność pracy, jakoś produkcji i usług oraz zmniejszenie nierówności społecznych. Dodatkowo nastąpił wzrost samozatrudnienia, głównie w usługach.

 

Pic1 - basic income

Intrygujące wyjaśnienie koncepcji Gwarantowanego Dochodu Podstawowego. Źródło: SemiPartisian

 

Przyszłość, w której maszyny wykonują za nas pracę

Nie jest to taka całkiem odległa wizja. Jak wieści znany futurolog, założyciel Singularity University, Ray Kurzweil w 2050 roku narodzi się Super Inteligencja, a 90% prac fizycznych będzie wykonywanych przez maszyny. Z czego będzie zatem żyło 9 miliardów ludzi? Wprowadzenie gwarantowanego dochodu podstawowego i opodatkowanie pracy maszyn oraz transakcji wymiany danych pomiędzy maszynami to wydawać się może jedyna droga dla ludzkości. Dodatkowo ceny produktów, usług i danych projektowanych wytwarzanych przez maszyny będą bardzo niskie. W przyszłości w ich marży nie będzie miejsca na koszt pracy ludzkiej.  

Jeśli chcielibyśmy wprowadzić gwarantowany dochód podstawowy musimy się upewnić, że darmowe pieniądze nie zdemotywują ludzi do pracy. Oczywiście,  eksperymenty w Finlandii i Ontario dają pozytywne rezultaty, ale są to eksperymenty lokalne, które nigdy nie były testowane w skali globalnej. Jak zareagują globalne rynki i globalna ekonomia na wprowadzenie gwarantowanego dochodu podstawowego? Nie wiemy. Entuzjaści tej idei twierdzą jednak, że nie ma się czegoś bać, ponieważ praca (niekoniecznie zarobkowa) dla człowieka jest czymś fundamentalnym, jest wręcz częścią jego istoty i człowiek nie porzuci jej dla darmowych pieniędzy. Według nich, praca inaczej rozłoży się w społeczeństwie. Jeśli ktoś wypracowuje teraz nadgodziny, przestanie to robić, uwalniając w ten sposób miejsce na zatrudnienie nowych pracowników. Sam zaś zajmie się np. rodziną, hobby czy innym zagospodarowaniem wolnego czasu. W ich ocenie gwarantowany dochód podstawowy nie zniszczy rynku pracy. Sprawi natomiast, że będzie bardziej elastyczny. Mrzonki? Nie sądzę.

 

Dlaczego wszyscy powinni otrzymać gwarantowany dochód podstawowy. Rutger Bregman at TEDx

 

Powody, dla których wspieram ideę podstawowego dochodu gwarantowanego

 

Jest ich szereg, głównie opierają się na efektach eksperymentów w Finlandii i Ontario. Można je zebrać w kilka głównych grup:

Redefiniowanie samych siebie. Podstawowy dochód gwarantowany da nam przestrzeń, żeby przemyśleć, jak i dlaczego pracujemy. Umożliwi nam to ponowne rozważenie naszych zawodowych wyborów i może spowoduje, że zajmiemy się wykonywaniem innej pracy. Będzie to również powód do dodatkowej edukacji. Pomoże to każdemu z nas zdecydować, co tak naprawdę chcemy robić, pomijając konieczność zarabiania na życie.

Zmniejszona biurokracja. Ponieważ podstawowy dochód gwarantowany jest jednym z najprostszych modeli podatkowych, zmniejszy biurokrację otaczającą każde państwo opiekuńcze. Dodatkowo zmniejszy obieg dokumentów podatkowych i uprości znacznie same podatki. Teoretycznie 🙂

Wdrożenie idei sprawiedliwego społeczeństwa. Nikt nie będzie popełniać oszustw, aby uzyskać podstawowy dochód gwarantowany, ponieważ będzie on przyznawany każdemu automatycznie. Zniknie ubóstwo i zmniejszą się nierówności społeczne na świecie. Innowacje w zakresie politycznym, społecznym, gospodarczym i technologicznym staną się codziennością.

Więcej czasu na przyjemności i samodoskonalenie. Będziemy mniej czasu spędzać w pracy, jeśli w ogóle, bez poświęcania swoich dochodów. Skupimy się na czynnościach i rzeczach, które uznamy za znaczące. Na poziomie makroekonomicznym spowoduje to lepszą dystrybucję miejsc pracy – ponieważ osoby, które zredukują godziny pracy, zwiększą możliwości zatrudnienia dla osób obecnie wykluczonych z rynku pracy.

Lepsza dystrybucja efektów postępu technologicznego. Dzięki ogromnym postępom w zakresie naszych zdolności technologicznych i produkcyjnych zmieni się świat pracy i dystrybucja bogactwa. Bogactwo będzie tworzone i dystrybuowane w wyniku tworzenia wartości dodanej do ogólnego postępu. Nie będzie dziedziczone jak to jest obecnie.

 

Być może wyda się Wam, że jest to powrót do idei socjalizmu, gdzie wszyscy tak samo wynagradzani, mieli wszystko po równo. Nie jestem zwolennikiem tej idei, ale być może w przyszłości, gdzie maszyny zabiorą nam pracę, gdzie nie każdy odnajdzie się w roli kreatywnej, jako twórca, dla tych z nas którzy nie będą w stanie się odnaleźć w takiej, nowej rzeczywistości będzie to jedyna możliwość „zarobienia” na swoje utrzymanie.

 

Gwarantowany dochód podstawowy – programy pilotażowe

 

Powiązane artykuły:

– Maszyna cię nie przytuli, ale … wysłucha i coś doradzi

Według naszych komputerów … Pan nie istnieje

Co pomyśli maszyna, gdy spojrzy nam głęboko w oczy?

Koniec życia jakie znamy, czyli witajcie w zdygitalizowanym świecie

Sztuczna Inteligencja – realne zagrożenie czy nieuzasadniona obawa?

Nowoczesne technologie a stare lęki: czy roboty odbiorą nam pracę?

 

 

 

Skomentuj

10 comments

  1. Robert Kaczkowski

    Kiedy zakończą się te eksperymenty w Finlandii i Kanadzie? Jestem ciekaw co to może przynieść dobrego, a może złego?

  2. Jacek B2

    Eksperymenty w Finlandii i Ontario dają na razie pozytywne rezultaty, ale są to eksperymenty lokalne, które nigdy nie były testowane w skali globalnej. Jaki kraj udźwignie wprowadzenie tego na szeroką skalę?

  3. Grzegorz Wiatr

    Inne pytania:
    – Ile jest minimalnie wystarczające dla człowieka? Ile pieniędzy? Dla każdego może być to inna kwota
    – Za ile przetrwa i co to znaczy przetrwa? Jakość życia
    – Konieczność pracy definiuje człowieka, to co każe mu pracować, daje mu też rozwój. Brak pracy to koniec ludzkości. Czy nasi włodarze zdają sobie z tego sprawę?

    No I wreszcie zniknął by argument że każdy musi pracować, bo każdy musi jeść. Zastąpi go argument „ktoś musi pracować, bo każdy musi jeść” …innymi słowy Ci którym się chce, mają wyżywić tych, którym się nie chce.

  4. Jacek Krasko

    Z ekonomicznego punktu widzenia nie ma żadnych trudności w zaprojektowaniu wydajnego mechanizmu finansującego dochód gwarantowany, czego tak wielu się obawia. Wystarczy opodatkować spadki, surowce naturalne czy rentę czerpaną przez duże koncerny z posiadania tysięcy patentów, a przychody z takich podatków umieścić w specjalnym funduszu. I tyle. Przykład Norwegi

  5. Krzysztof C

    Ciekawe. Przecież celem tego pomysłu faktycznie zastąpienie dochodem gwarantowanym obecnych świadczeń socjalnych. Dzisiejszy system socjalny to kosztowna tragedia. Różnego typu subsydia, zapomogi są olbrzymią pokusą do nadużyć. Ludzie wykorzystują dziurawy system, próbując zgarnąć jak najwięcej świadczeń socjalnych. Jeśli np. mogą otrzymywać dane świadczenie wyłącznie do pewnego pułapu dochodów, często przechodzą do szarej strefy, ponieważ wówczas mogą zwiększać swoje zarobki i jednocześnie utrzymać strumień świadczeń. Tracimy więc wszyscy.

  6. CabbH

    Nie jest to dobra droga dla Finlandii. Ostatnio tam nie dzialo sie dobrze, produkcja przemyslowa spadala, inwestycje byly na minusie, bezrobocie 10,3% w 2015 r., publiczny dlug rosnie, przekroczyl juz 60% PKB, system zdrowotny ledwo zipie w ocenie Finow. Finlandia sie musi bronic przed negatywami w gospodarce, ale czy Podstawowy Dochod cos pomoze? Moze bardziej zamożnym. Nie sądzę

  7. Krzysztof Bikowski

    Nie można zapominać że: kapitalizm powstał z gwałtu i rozboju silnego bandziora nad słabszym gdyż wcześniej wszystko należało do wszystkich (tj. ziemia, kopaliny, lasy, wody, itd.); z tego tytułu mieszkańcom Ziemi należy jakaś rekompensata [coś w tym stylu funkcjonuje w niektórych krajach arabskich]; w kapitalizmie globalne korporacje i 1% najbogatszych tak ustawili mechanizmy prawno-gospodarcze zawłaszczania, że ciężko pracujący – biednieją (prekariat), a oni i tak obecnie dysponują około 99% dóbr na globie; niedługo, po zrobotyzowaniu procesów produkcji i usług, producenci będą mieli problem: czym konsumenci będą płacić za ich dobra, skoro nie będą mieli pracy!

    Generalnie – jest to problem na dłuższą dyskusję.